Yetişkinlerde DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu): Belirtiler ve Tedavi

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dikkat, dürtü kontrolü ve aktivite düzeyini etkileyen nörogelişimsel bir durumdur. Uzun yıllar çocukluk çağı sorunu olarak görülse de, çocuklukta DEHB tanısı alanların önemli bir kısmında belirtiler yetişkinlikte de devam eder. Birçok yetişkin ise çocukken hiç tanı almamış olabilir.

Yetişkinlerde DEHB Nasıl Görünür?

Yetişkinlikte hiperaktivite genellikle yerini iç huzursuzluğa bırakır. En sık belirtiler şunlardır:

• Dikkati sürdürmekte zorlanma, özellikle sıkıcı bulunan işlerde
• Sık dikkat dağınıklığı, yarım kalan işler
• Randevuları, ödemeleri, eşyaları unutma
• Zaman yönetiminde güçlük, sürekli geç kalma
• Kronik erteleme, son dakikaya kalma
• Planlama ve organize olmakta zorlanma
• Sabırsızlık, sözünü kesme, düşünmeden karar verme veya harcama yapma
• İç huzursuzluk, uzun süre oturmakta zorlanma
• İlgi çeken konulara saatlerce aşırı odaklanabilme (hiperfokus)
• Duygusal dalgalanmalar, eleştiriye hassasiyet

"Herkeste Biraz Yok mu?"

Zaman zaman dikkat dağınıklığı yaşamak herkes için normaldir. DEHB'de ise belirtiler çocukluktan beri süregelir, birden fazla ortamda (iş, ev, ilişkiler) görülür ve hayatı belirgin şekilde zorlaştırır. Ayrıca uykusuzluk, kaygı, depresyon, tiroid sorunları gibi durumlar da benzer belirtilere yol açabileceği için kendi kendine tanı koymak doğru değildir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı, bir psikiyatri uzmanı tarafından ayrıntılı klinik görüşme ile konur. Çocukluk dönemi öyküsü, mümkünse aile bireylerinden alınan bilgiler, ölçekler ve eşlik eden durumların değerlendirilmesi süreç içinde yer alır. Psikologlar da değerlendirme ve ölçek uygulamalarıyla bu sürece katkı sağlayabilir.

Tedavi Seçenekleri

İlaç tedavisi: Psikiyatri uzmanı tarafından değerlendirilerek başlanabilir ve takip edilir.

Psikoterapi: Özellikle DEHB'ye uyarlanmış bilişsel davranışçı terapi; zaman yönetimi, planlama, erteleme ile baş etme ve olumsuz düşünce kalıplarıyla çalışma konusunda etkilidir.

Koçluk ve beceri eğitimi: Günlük yaşamı düzenlemeye yönelik pratik stratejiler.

Günlük Hayatta İşe Yarayan Stratejiler

• Tek bir takvim ve yapılacaklar listesi kullanın; her şeyi yazın
• Büyük işleri küçük, somut adımlara bölün
• Zamanlayıcı kullanın (örneğin 25 dakika çalışma, 5 dakika mola)
• Eşyalar için sabit yerler belirleyin (anahtar her zaman aynı kasede)
• Hatırlatıcıları telefonunuza kurun
• Düzenli uyku, egzersiz ve beslenme, belirtilerin yönetimini kolaylaştırır

Sonuç

Yetişkin DEHB'si bir "tembellik" ya da "irade eksikliği" değildir; tanı alıp uygun destekle yönetildiğinde yaşam kalitesi belirgin şekilde artabilir. DEHB konusunda deneyimli bir psikolog arıyorsanız, BiSağlık üzerinden yüz yüze veya online görüşme seçenekleriyle uzmanlara ulaşabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için bir ruh sağlığı uzmanına danışınız.